Serwisy internetowe Uniwersytetu Warszawskiego Zaloguj się do USOSweb Kampusu Centralnego
 
 
 
 
 
  • Statystyki
  • Strona SEW: 12 473 897
  • BIS: 6 957 427

 

WYDZIAŁ ORIENTALISTYCZNY UW

STUDIUM EUROPY WSCHODNIEJ

Kierunek: studia wschodnie

Specjalność: Specjalistyczne studia wschodnie

STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

 

A. USTALENIA OGÓLNE

Studia drugiego stopnia na kierunku studia wschodnie trwają 2 lata (4 semestry) i kończą się nadaniem tytułu magistra.

 

B. KWALIFIKACJE ABSOLWENTA

Absolwent specjalistycznych studiów wschodnich posiada gruntowną i wszechstronną wiedzę w zakresie wybranych specjalizacji:

1) Europy Wschodniej,

2) Rosji,

3) Azji Środkowej,

4) Kaukazu,

5) Europy Środkowej,

6) Bałkanów.

Otrzymuje możliwość poznania w mowie i piśmie języka regionalnego (kompetencja komunikacyjna na poziome A2 lub B1 biegłości językowej według Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego).

Wykształcenie interdyscyplinarne na wysokim, akademickim poziomie umożliwia mu podjęcie pracy w wielu ważnych placówkach, zajmujących się „sprawami wschodnimi”. Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że absolwenci specjalistycznych studiów wschodnich nie mają problemu ze znalezieniem posad w instytucjach międzynarodowych, jednostkach administracji państwowej, ośrodkach naukowo-badawczych i eksperckich, w dyplomacji.

 

C. OPIS PRZEDMIOTÓW
I. Przedmioty wspólne dla wszystkich specjalizacji

 

1. Antropologia dziejów Rosji (1682-1917) i ZSRR (1917-1991)

1682-1917

Treści kształcenia:

- Relacje antropologii i nauk historycznych. Czym jest antropologia kultury? Czym jest antropologia historyczna? Antropologia dziejów a tradycyjne ujęcia historyczne. Miejsce jednostki i grup społecznych w tradycyjnym ujęciu historycznym i w podejściu antropologicznym. Człowiek jako podstawa narracji antropologicznej i historycznej. Jednostka a społeczeństwo w dziejach Rosji. Kultura umysłowa a kultura materialna w rozwoju Rosji. Relacje Rosji i Europy – odzwierciedlenie wzajemnych wpływów w polityce wewnętrznej i zewnętrznej państwa, intelektualnej i materialnej. Chronologia dziejów Rosji okresu imperialnego (tradycyjna i w ujęciu antropologicznym i etnograficznym). Rola czynników etnicznych a kwestia dominacji tradycji rosyjskiej.

- Rola jednostki w przekształceniach społecznych. Europeizacja Rosji za panowania Piotra I. Oceny panowania Piotra w historiografii. Biografia cara. Przegląd polityki zagranicznej. Analiza głównych zmian w zakresie reform wewnętrznych (przemiany społeczne, przekształcenia w kulturze materialnej; rangi, podziały administracyjne, urzędy, cerkiew etc.).

- Rosja na arenie europejskiej w XVIII stuleciu, zwłaszcza za panowania Katarzyny II. Polityka zagraniczna (wojny z Turcją, rozbiory Rzplitej, sojusze etc.). Elity a społeczeństwo. Główne postacie rosyjskiej sceny politycznej. Reformy wewnętrzne – utrwalenie struktury dywersyfikacji społecznej. Przywileje dla szlachty i dla miast. Podziały i zróżnicowanie społeczne.

 - Rosja jako obrońca Europy. Panowanie Aleksandra I. Biografia cara (od liberalizmu do konserwatyzmu). Historiografia rosyjska i zagraniczna wobec Rosji I ćwierci XIX w. Otoczenia cesarza (szczegółowo). Rola oświeconej elity w reformowaniu państwa. Polityka zagraniczna. Polityka wewnętrzna – reformy społeczne, kwestie wyznaniowe (szczegółowo).

- Rosja jako żandarm Europy. Panowanie Mikołaja I. Obrona europejskiego porządku. Sprawa Dekabrystów. Biurokracja i przełom w zarządzaniu państwem. Militaryzacja życia społecznego i administracji. System policyjny a społeczeństwo. Zmiany w podziałach stanowych – nowe kategorie ludności i ich miejsce w strukturze społecznej. Rozwój literatury i prasy. Stworzenie ideologii państwowej (Uwarow). Ewolucja systemu: od łagodnego autorytaryzmu do policyjnego reżimu.

 - W kierunku reform: Aleksander II. Ogólna ocena okresu 1855-1881. Liberalizacja społeczeństwa i próba odejścia od tradycyjnych podziałów stanowych. Próba uzdrowienia państwa i przemiany ustrojowe w kierunku monarchii konstytucyjnej. Nieudana próba naprawy sytuacji ludności chłopskiej. Szczegółowe omówienie reform (uwłaszczeniowej, administracyjnej, oświaty, sądowej, skarbowej etc.). Polityka zagraniczna. Polityka wewnętrzna. Irredenta a państwo – opór społeczny wobec reżymu. Początki działalności organizacji rewolucyjnych. Ruch narodnicki. Loris-Melikow i ostatnia próba ,,konstytucyjna”.

- Rządy silnej ręki: Aleksander III. Osobowość cara. Środowisko rządzącej elity. Antropologia władzy a społeczeństwo. Podziały społeczne i polityczne społeczeństwa rosyjskiego (od prawicy do lewicy). Ludzie władzy: Dymitr Tołstoj, Michał Katkow i inni. Powrót do państwa antyreformatorskiego – zwycięstwo konserwatyzmu społecznego. Antyreformy. Aparat policyjny. Słowianofile. Sytuacja mniejszości. Terroryzm. Antysemityzm.

 - Ostatnie lata Rosji carskiej. Mikołaj II. Dwór. Elita władzy. Dyferencjacja społeczeństwa. Modernizacja struktur społecznych pod przymusem oddolnym. Polityka zagraniczna i wewnętrzna. Wydarzenia rewolucyjne. Manifest tolerancyjny. Zmiany ustrojowe. Kolejne Dumy. Partie polityczne. Piotr Stołypin i jego reformy (agrarna). Ruch rewolucyjny. Sytuacja ekonomiczna i społeczna Rosji w przededniu wybuchu I wojny światowej.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Student posiada wiedzę na temat kluczowych wydarzeń społecznych i historycznych w regionie; umiejętność osadzenia współczesnych zjawisk społeczno-politycznych w kontekście historycznym.

 

1917-1991

Treści kształcenia:

 - Periodyzacja dziejów ZSRR (Perspektywa tradycyjna i w ujęciu antropologicznym. Elity a społeczeństwo przed i po rewolucji, zmiany w elicie władzy, zmiany systemowe: społeczne, polityczne, ekonomiczne, gospodarcze, kulturowe etc.). Przedstawienie podstawowych podręczników i literatury.

 - Rewolucja lutowa (Społeczeństwo a potrzeba zmian. Kwestia autentycznego zaangażowania ludzi a przebieg wydarzeń w Piotrogrodzie. Partie polityczne i ich realna siła oraz liczebność oraz reprezentatywność dla poszczególnych kręgów społecznych. Abdykacja Mikołaja II i towarzyszące jej okoliczności, rola wojska, odbiór społeczny, sytuacja w Dumie, Rząd Tymczasowy i zmiany personalne).

- Okres dwuwładzy (marzec-lipiec/sierpień 1917 r.); Republika Rosyjska: marzec – sierpień; piotrogrodzki Sowiet, Rząd Tymczasowy c.d., jego skład i program, oboronczestwo,Tezy kwietniowe Lenina, próba przewrotu 3 lipca, konferencja moskiewska 12-15 sierpnia, Korniłowszczyzna; miejsce i rola Bolszewików w mozaice ugrupowań politycznych Rosji i ich zaplecze społeczne; kwestia zawodowego rewolucjonizmu i elitarnej partii kadrowej.

- Republika Rosyjska: wrzesień-październik (rządy Kiereńskiego, sytuacja w obozie bolszewickim, rola Trockiego, piotrogrodzki Sowiet, Komitet Wykonawczy, propaganda i ideologia bolszewików, ich stosunek do innych partii lewicowych – mienszewicy, eserowcy, Wszechrosyjska Rada Demokratyczna, Tymczasowa Rada Republiki Rosyjskiej – Przedparlament, Komitet Wojskowo-Rewolucyjny; rola struktur miejskich i inteligencji w przewrocie - mieżrajońcy).

- Rewolucja październikowa (październik 1917 – styczeń 1918; tłum i tzw. masy a przewrót i jego sukces; rola środowiska miejskiego w dziejach Rosji i rewolucji – dwa centra: Piotrogród i Moskwa; manipulacja społeczeństwem jako podstawa sukcesu działań rewolucyjnych; II Wszechrosyjski Zjazd Delegatów, komitet wykonawczy, Rada Komisarzy Ludowych – jej skład, sprawa Wikżelu, powołanie WCzK – jej pierwsze działania, Zjazd Rad Chłopskich, pierwsze wolne wybory do Zgromadzenia Ustawodawczego, III Zjazd Sowietów).

- Okres wojny domowej, utrwalania władzy i komunizmu wojennego (1918-1921; degeneracja ekonomiczna i upadek tradycyjnego systemu wartości społecznych; próba stworzenia nowej moralności; wydarzenia wojenne, głód, nowy kodeks rodzinny i małżeński, przemiany w elicie władzy a rzeczywiste przekształcenia struktur społecznych; wojna chłopska, bunt marynarzy w Kronsztadzie; stworzenie systemu i państwa totalnej inwigilacji obywatela – działalność WCzK).

- Nowa Ekonomiczna Polityka (1921-1929; klęska idei komunizmu u zarania całego eksperymentu społecznego; przyczyny wprowadzenia NEP-u; zmiany związane z NEP-em, smiena wiech, opozycja wobec NEP-u, czystki w partii bolszewickiej, NEP a społeczeństwo – dalsza dyferencjacja społeczeństwa, finanse oraz problemy gospodarcze, Proletkult,Gławlit,poputczycy, sytuacja na wsi, sytuacja w elicie władzy, stworzenie nowej klasy społecznej – aparatu tzw. czerwonej burżuacji; proces szachtyński, Stalin – Trocki).

- Wielki terror i II wojna światowa (tragedia wsi i chłopów; kolektywizacja i jej bilans; tragedia inteligencji rosyjskiej, pierwsze procesy – bakteriologów, Prompartii; tragedia Cerkwi i Kościołów, polityka względem Kościoła prawosławnego i innych wyznań, zabójstwo Kirowa i ciąg dalszy – nasilony – wielkiej czystki, procesy moskiewskie, czystka w armii, inne zmiany w okresie stalinowskim: aparat terroru, gospodarka, prawo, sztuka i kultura – socrealizm, urbanizacja, uprzemysłowienie, gułagi, ZSRR w II wojnie światowej; człowiek jako śrubka w mechanizmie realnego socjalizmu).

- Koniec okresu stalinowskiego (ZSRR po II wojnie światowej, zmiany w elicie władzy, zmiany w aparacie państwowym, utrwalenie stalinowskich podziałów społecznych, oportunizm, nowe prawo rodzinne, przemysł i rolnictwo, łysenkizm – nauka sowiecka, gułagi – bunty, kryzys elity władzy – frakcje, XIX Zjazd, ostatnie lata Stalina, sprawa leningradzka, „spisek lekarzy kremlowskich”).

- Era Chruszczowa (I i II triumwirat, Malenkow, Beria, Chruszczow i inni, KGB, XX Zjazd – a społeczeństwo: referat Chruszczowa, komisja Pospiełowa, polityka zagraniczna, w tym wydarzenia w krajach bloku sowieckiego – NRD, Węgry, Polska, gospodarka za Chruszczowa, rozwój badań kosmicznych, kultura ZSRR za Chruszczowa, ZSRR a USA, kryzys kubański, usunięcie Chruszczowa).

- Epoka Breżniewa (Susułow, Gromyko, Kosygi, kolektywne kierownictwo, konsolidacja władzy, kult genseka, nomenklatura, polityka wewnętrzna i zagraniczna – Afganistan, polska Solidarność, gospodarka: przemysł i rolnictwo, indoktrynacja c.d., rosyjski nacjonalizm, religia, kultura, opozycja i jej główne nurty – procesy Siniawskiego, Daniela, Ginzburga, samizdat, Sołżenicyn, Sacharow), sojusze ZSRR, ZSRR a USA.

- Okres schyłkowy ZSRR (Andropow, Czernienko, Gorbaczow, Jelcyn, próby reform, sytuacja gospodarcza, polityka wewnętrzna i zagraniczna, głasnost`,pierestrijka, rola KGB w przemianach).

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Student posiada wiedzę na temat kluczowych wydarzeń społecznych i historycznych w regionie; umiejętność osadzenia współczesnych zjawisk społeczno-politycznych w kontekście historycznym.

 

2. Polska polityka wschodnia XIX-XX w.

Treści kształcenia:

Polska w okresiezaborów – Królestwo Kongresowe, Powstanie Listopadowe. Polityka wschodnia II Rzeczypospolitej, wojna polsko-bolszewicka. Agresja ZSRR 1939, polityka wschodnia rządu na emigracji. Polska polityka zagraniczna w epoce stalinizmu, polityka zagraniczna PRL. Polska we współpracy subregionalnej w Europie Środkowej(Grupa Wyszehradzka, Inicjatywa Środkowoeuropejska, Rada Państw Morza Bałtyckiego). Polska polityka wschodnia: stosunki z Ukrainą, Rosją i Białorusią. Rola Polski w ONZ, OBWE i Radzie Europy. Udział Polski w misjach pokojowych.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Korzystanie z doświadczeń historycznych, analizowania mechanizmów oraz rozumienia współczesnej polskiej polityki wschodniej; rozumienie relacji Polski z państwami wschodnimi.

 

3. Analiza porównawcza systemów politycznych

Treści kształcenia:

- XX wiek. Nowa chronologia, 1914-1991. Wiek nacjonalizmu i internacjonalizmu. Fanatyzm polityczny XX wieku.

- Od socjaldemokracji do komunizmu i faszyzmu. Narodziny współczesnych ideologii totalitarnych.

- Bolszewizm. „Złamanie kręgosłupa narodowi rosyjskiemu”, czy zjawisko o korzeniach czysto rosyjskich. Nikołaj Berdiajew. Jego koncepcja bolszewizmu.

- Rewolucja Bolszewicka, jako bunt „mniejszości narodowych” przeciwko rosyjskiej władzy państwowej.

- Komunizm: od ograniczonej demokracji do władzy absolutnej. Stalinizm – Leninizm: dwa odmienne zjawiska, czy dwa współzależne elementy jedynej ideologii.

- Narodziny faszyzmu. Faszyzm i antysemityzm. Dwie odmiany faszyzmu: włoski i niemiecki.

- Nacjonalizm niemiecki, jako źródło faszyzmu w Niemczech. Stosunki komunistyczno- faszystowskie w latach 20-tych XX wieku.

- Faszyzm włoski. Jego ideologia i odmienność od faszyzmu niemieckiego. Kult Mussoliniego.

- Pakt Ribentropp – Mołotow, zbliżenie i współpraca dwóch systemów totalitarnych. Faszystowska i komunistyczna wizja świata.

- Wielkie starcie komunizmuz faszyzmem. Przyczyny porażki faszyzmu. Nurnberg – próba wybielenia zbrodni komunistycznych na tle zbrodni faszystowskich.

- Sowieckie imperium po II wojnie światowej. Powstanie systemów totalitarnych w Europie Środkowej i Wschodniej. Narodowe odmiany komunizmu.

- Komunizm i faszyzm dziś.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Student potrafi porównać dwa czołowe totalitaryzmy XX wieku: komunizm i faszyzm. Analizuje proces kształtowania się faszyzmu i komunizmu, źródła ich ideologii. Przeprowadza analizę możliwości odrodzenia w dzisiejszych warunkach tych głównych totalitaryzmów wieku ubiegłego.

 

4. Zarys demografii, geografii gospodarczej i ekonomii

Treści kształcenia:

Procesy demograficzne w obszarze studiów, metody analiz demograficznych, rozwój demograficzny, prognozowanie demograficzne, demograficzne uwarunkowania rynku pracy i gospodarki publicznej, polityka ludnościowa. Dane statystyczne, podstawowe miary statystyczne, zmienna losowa, analiza współliniowości, metody badania korelacji i regresji, analiza dynamiki zjawisk, podstawy rachunku prawdopodobieństwa, wnioskowanie statystyczne. Podstawowe pojęcia ekonomii. Makroekonomia i mikroekonomia. Produkt społeczny, dochód narodowy. Budżet państwa, deficyt i dług publiczny. Pieniądz, system bankowy, giełda. Cykl koniunkturalny, inflacja, bezrobocie. Polityka budżetowa i monetarna. Wzrost gospodarczy, recesja, kryzys. Rynek, gospodarstwo domowe. Regionalne problemy międzynarodowych stosunków gospodarczych. Międzynarodowy podział pracy, wymiana towarowa, systemy walutowe. Gospodarka światowa a gospodarki obszaru studiów.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Student powinien rozumieć istotę procesów demograficznych, oceniać sytuację demograficzną, umieć stosować metody i narzędzia statystyczne w obszarze studiów. Student powinien znać podstawowe pojęcia ekonomiczne, zasady gospodarowania, rozumieć zasady i mechanizmy funkcjonowania gospodarki światowej oraz jej wpływu na gospodarki obszaru studiów.

 

5. Geopolityka integracji europejskiej, współpraca wojskowa, NATO, zagadnienia bezpieczeństwa międzynarodowego

 

Geopolityka integracji europejskiej

Treści kształcenia:

Historia procesów integracyjnych w Europie. Integracja w ramach Wspólnot Europejskich – system trzech filarów. Obszary i zasady działania Wspólnot Europejskich. Podstawy wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych. Instytucje, system prawny, źródła prawa, organy sądowe oraz stosunki między państwami członkowskimi a Unią Europejską (UE). Prawa obywateli w UE. Reforma ustrojowa UE. Integracja poza UE. Polityka sąsiedztwa – instrumenty, ewolucja. UE a Wschód.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Rozumienie źródeł, przyczyn, przebiegu i skutków integracji europejskiej; opisu instytucji unijnych i mechanizmów podejmowania przez nie decyzji; rozumienie celów i zasad polityk wspólnotowych.

 

Współpraca wojskowa, NATO, zagadnienia bezpieczeństwa międzynarodowego

Treści kształcenia:

Bezpieczeństwo europejskie w dobie transformacji krajów Europy Środkowo-Wschodniej po zimnej wojnie. Polityka bezpieczeństwa narodowego Polski w latach 1989-2008. NATO na przełomie XX i XXI w. Program Partnerstwo dla Pokoju. Nowe wyzwania i zagrożenia. Polityka bezpieczeństwa i obrony UE. Budowa autonomii strategicznej w XXI w. Siły Zbrojne RP w NATO i UE. Udział w misjach stabilizacyjnych i pokojowych (1994-2008). Współpraca wojskowa Polski z krajami sąsiednimi. Zadania jednostek wielonarodowych (UKRPOLBAT, LITPOLBAT, Korpus Północno-Wschodni, PCzS Brygada Sił Pokojowych). Ukraina w systemie bezpieczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej 1991-2008. Współczesny terroryzm. Wojna z terroryzmem na przełomie XX i XXI w. Polityka bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej po rozpadzie ZSRR. Współpraca z NATO i UE.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:
Znajomość zagadnień z zakresu bezpieczeństwa międzynarodowego i współpracy wojskowej poszczególnych państw regionu. Znajomość polityki bezpieczeństwa NATO i UE. Wiedza na temat udziału Polski w systemie bezpieczeństwa międzynarodowego i we współpracy wojskowej.

 

6. Konwersatorium polityki zagranicznej

Treści kształcenia:

Wyzwania polityki europejskiej. Pozycja międzynarodowa Turcji. Europejska polityka zagraniczna i polityka bezpieczeństwa. Pozycja międzynarodowa Niemiec. Kształtowanie się państwowości amerykańskiej. USA w polityce światowej. Wewnętrzna ewolucja ChRL. Chiny w polityce światowej. Pozycja międzynarodowa Rosji. Państwowość Ukrainy. Polityka bezpieczeństwa. Iran i jego program nuklearny. System Narodów Zjednoczonych. Polityka konsularna. Indie i Pakistan w polityce regionalnej i globalnej. Polityka integracyjna w stosunkach międzynarodowych. Wielka Brytania w polityce europejskiej i światowej.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Znajomość głównych kierunków polityki państw europejskich oraz innych wybranych krajów, wiedza na temat ich znaczenia i wpływu na sytuację międzynarodową. Znajomość głównych problemów globalnych i funkcjonowania instytucji międzynarodowych.

 

7. Konwersatorium analityczne OSW

Treści kształcenia:

Problemy metodologii pracy analitycznej. Specyfika sytuacji w regionach. Rosja. Islam w Azji Centralnej i na Kaukazie. Współpraca NATO z partnerami wschodnimi. Problemy energetyczne. Wspólnota Niepodległych Państw: problemy współpracy politycznej, gospodarczej, w dziedzinie bezpieczeństwa; Unia Celna, Euroazjatycka Wspólnota Gospodarcza, Wspólna Przestrzeń Gospodarcza; GUUAM; współpraca środkowoazjatycka. Zajęcia praktyczne – analiza tekstów źródłowych, pisanie noty kalendaryjnej; pisanie noty analitycznej. Aktualne wydarzenia.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Ogólne rozeznanie w sytuacji politycznej i gospodarczej regionu, znajomość administracji instytucji współpracy międzynarodowej. Ogólna wiedza na temat aktualnych wydarzeń w regionie oraz umiejętność sporządzania dokumentacji analitycznej.

 

8. Badania nad społeczeństwem: badania sowietologiczne i postsowietologiczne, stosunki Wschód-Zachód, wstęp do socjologii, zarys etnologii, wybrane zagadnienia nauki prawa

Treści kształcenia:

Polskie przedwojenne instytuty i instytucje zajmujące się Wschodem. Utopia komunistyczna i jej wyznawcy; pojęcie totalitaryzmu i kwestia podobieństw ruchu komunistycznego i ruchu narodowo-socjalistycznego. Przyczyny poparcia dla komunizmu – „osobowość autorytarna”. Opozycja i dysydenci w państwach rządzonych przez komunistów; komunizm i Rosja jako przedmiot dyskusji w polskim ruchu opozycyjnym lat 1976-1989; rola i wpływ ośrodków emigracyjnych. Badania nad historią komunizmu po roku 1989/1990. Problem rozrachunku z przeszłością. Dyskusja nad przyczynami upadku komunizmu. Dawniejsza i dzisiejsza dyskusja o zbrodniach komunistycznych. „Wschód” i „Zachód” w Europie – wzajemne postrzeganie. Obecne procesy transformacji ustrojowej i dziedzictwo komunizmu. Miejsce Europy Środkowej na mapie Europy podzielonej na Wschód i Zachód. Zróżnicowanie poszczególnych społeczeństw. Klasy, rody i klany, plemiona, kasty. Tradycyjne i nowoczesne sposoby gospodarowania. Rynek pracy, potencjał gospodarczy. Bezrobocie. Migracje. Problemy demograficzne. Mniejszości narodowe i etniczne. Polonia i Polacy w krajach regionu. Model rodziny. Problemy zdrowotne, epidemie, AIDS, alkoholizm na obszarze studiów.Socjologia a inne nauki społeczne, metodologia socjologii. Interakcje i stosunki społeczne, organizacja, struktura społeczna. Statyka i dynamika społeczna. Działania masowe i ruchy społeczne. Kultura. Socjalizacja. Tożsamość i role społeczne. Więź społeczna. Organizacja i dezorganizacja. Świadomość społeczna i opinia publiczna. Stratyfikacja społeczna. Gender. Nierówności społeczne.  Ruchliwość społeczna. Władza, panowanie, przywództwo. Instytucje społeczne – system polityczny, pokrewieństwo, małżeństwo, rodzina, religia. Zmiana społeczna. Nowoczesność, późna nowoczesność, ponowoczesność. Teoria a empiria w socjologii. Zróżnicowanie narodowościowe i etniczne poszczególnych państw obszaru studiów. Podziały religijne i wyznaniowe. Konflikty narodowościowe, etniczne i państwowe. Kwestie identyfikacji narodowej i etnicznej. Podziały jurysdykcyjne w kościołach. Stosunki państwo – instytucje i grupy religijne. Wyznania tradycyjne i nowe ruchy religijne. Zaznajomienie studentów z praktyką dyplomatyczną oraz możliwościami aplikacji technik i zwyczajów dyplomatycznych w innych dziedzinach kontaktów międzynarodowych. Zagadnienia technik negocjacji i rokowań, przygotowywanie dokumentów międzynarodowych oraz różnych rodzajów korespondencji dyplomatycznej. Protokół dyplomatyczny. Lokalne uwarunkowania kulturowe a protokół dyplomatyczny. Elementy prawa konsularnego i dyplomatycznego.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Znajomość historii i kontekstów badań sowietologicznych w Polsce i na świecie, a także współczesnego dyskursu badań wschodnich. Znajomość stosunków Wschód – Zachód oraz umiejscowienia pozycji Polski w tych relacjach. Student powinien wykazać się wiedzą o społeczeństwach regionu, ich stratyfikacji i funkcjonowaniu społeczeństw obszaru studiów.Student winien rozumieć podstawowe terminy i pojęcia oraz znać najważniejsze teorie socjologiczne, umieć stosować kategorie socjologiczne do analizy zjawisk społecznych. Student powinien poznać specyfikę narodowościową i wyznaniową regionu, poznać podstawowe pojęcia i zasady dominujących religii, zrozumieć genezę i istotę konfliktów narodowościowych i etnicznych. Student winien posiąść wiedzę na temat protokołu i  praktyki dyplomatycznej, znać zasady tworzenia podstawowych form korespondencji dyplomatycznej, umieć adaptować formy tej korespondencji w innych dziedzinach działalności, znać podstawowe elementy prawa konsularnego i dyplomatycznego.

 

9. Warsztat pracy naukowej i edytorskiej

Treści kształcenia:

Metody kompletowania historiografii. Sposoby docierania do źródeł poznania badanych relacji. Praca w bibliotece. Źródła pisane. Literatura piękna i jej wykorzystanie przez historyka. Warsztat własny. Źródło historyczne niepublikowane. Miejsca przechowywania. Sposoby docierania. Warsztat własny. Zbiory muzealne jako źródło historyczne i jako sposób obrazowania historii. Środki symboliczne. Środki obrazowe. Środki audiowizualne. Metody rozumowania. Walory i minusy metod: indukcji,/dedukcji,/analogii. Konstrukcja wypowiedzi pisemnej. Recenzja. Artykuł. Monografia. Synteza. Narracja historyczna. Konstrukcja wypowiedzi. Sporządzanie bibliografii i przypisów. Zasady cytowania.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Student powinien potrafić dotrzeć do źródeł niezbędnych do przygotowania pracy naukowej, sprawnie poruszać się w bibliotekach i archiwach, konstruować założenia pracy, stawiać tezy i wyciągać wnioski oraz właściwie ją opracować pod względem edytorskim. Powinien znać rodzaje wypowiedzi pisemnej.

 

10. Filozofia kultury Europy Środkowo-Wschodniej XVIII-XX w.

Treści kształcenia:

- Podstawowe wiadomości o językach wschodniosłowiańskich, ich historii i rozwoju

- Pojęcia Rus’, RossijarusskijrossijskijBiełarus’Ukraina. Historia społeczna Rusi, Rosji, Ukrainy i Białorusi a etymologia pojęć. Semantyka i etymologia innych podstawowych pojęć konstytuujących świadomość (mir) i ich konsekwencje we wschodniosłowiańskim zaprogramowaniu kulturowym

- Przestrzeń i kompleks znaczeń pokonywania przestrzeni w kulturach wschodniosłowiańskich; kategoria podwigu, jej implikacje i projekcje w klasycznej, dwudziestowiecznej i współczesnej kulturze Słowiańszczyzny wschodniej

- Geneza, znaczenie antropologiczne rdzenia *rod; *rod i kategorie kultury rosyjskiej, ukraińskiej i białoruskiej

- Iwan-durak jako figura kultury ludowej i figura narracyjna. Projekcje w klasycznej, dwudziestowiecznej i współczesnej kulturze Słowiańszczyzny wschodniej

- Tradycyjne schematy narracyjne kultur wschodniosłowiańskich. Bajka magiczna. Mit. Utopia

- Wschodniosłowiańska religijność ludowa i magia ludowa. Podstawowe kategorie wschodniosłowiańskiej religijności ludowej (Mat’-syra ziemlia i Bogomatier’, ikony, duchownyje stichi). Współczesna kondycja magii ludowej jako konsekwencja wysokiego stopnia oralności kultury, sowietyzacji i desowietyzacji kultury

- Kategoria zagoworu (zamowy) i kategoria modlitwy. Relacje wzajemne w historii i współczesności Słowiańszczyzny wschodniej

- Semiotyka miast. Semiotyczne i hermeneutyczne odczytanie przestrzeni najważniejszych miast wschodniosłowiańskich (Moskwa, St. Petersburg, Kijów, Mińsk). Sacrum epoki radzieckiej i sacrum współczesne w przestrzeni miejskiej

- Opozycja Moskwa-Petersburg i koncepcja Moskwy – trzeciego Rzymu: tło historyczne i opis semiotyczny; przegląd projekcji w rosyjskiej kulturze klasycznej, dwudziestowiecznej i współczesnej

- Analiza wybranych tekstów kultury współczesnej – literackich, kinematograficznych i tekstów kultury sieciowej – pod kątem egzemplifikacji omawianych wcześniej fenomenów kultury.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Student poznaje podstawowe kategorie i fenomeny kultur Słowiańszczyzny wschodniej, determinujące kształt życia społecznego i kulturalnego społeczeństw Rosji, Ukrainy i Białorusi oraz kształt współczesnych tekstów kultury – literackich, filmowych oraz tekstów kultury sieci.

 

II. Przedmioty specjalizacji podstawowej

 

1. Geografia polityczna regionu

Treści kształcenia:

Mapa polityczna regionu w przeszłości i obecnie. Terytorium państw i ich granice. Konflikty zbrojne. Geografia elektoralna. Ekonomiczne i polityczne organizacje międzynarodowe w regionie. Problemy globalizacji w regionie.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Rozumienie współcześnie zachodzących przemian politycznych w regionie, ich genezy i uwarunkowań; identyfikowanie regionów konfliktowych.

 

2. Antropologia dziejów regionu 1917-91

Treści kształcenia:

Ukraińcy i kwestia tożsamości narodowej. Greko-katolicyzm. Prawosławie. Ukraińska Republika Ludowa i Państwo Hetmańskie. Państwa bałtyckie 1923-1939. Problem białoruski 1918-1922. Białoruskie środowiska narodowe 1922-1939. Nacjonalizm ukraiński. Analiza sił politycznych Estonii, Łotwy, Litwy, Białorusi, Ukrainy i Mołdowy, geneza i charakter ugrupowań politycznych ze szczególnym podkreśleniem orientacji wywodzących się z partii komunistycznej. Konsekwencje I wojny światowej w regionie. Odbudowa państwowości, międzywojnie. II wojna światowa i nowy ład – utopia i terror. Państwa regionu w orbicie wpływów sowieckich.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Wiedza na temat kluczowych wydarzeń historycznych w regionie; umiejętność osadzenia współczesnych zjawisk politycznych w kontekście historycznym.

 

3. Antropologia dziejów regionu po 1991

Treści kształcenia:

Upadek muru berlińskiego. Transformacja ustrojowa i jej konsekwencje kulturowo-społeczne. Ogólne problemy kulturowo-cywilizacyjne regionu. Analiza zmian politycznych, narodowościowych i gospodarczych w regionie po 1991 roku. Analiza sceny politycznej Albanii, Macedonii, Serbii, BiH, Chorwacji, Bułgarii i Rumunii. Ogólny zarys historii Rosji sowieckiej od przewrotu bolszewickiego do ostatecznego załamania się Związku Sowieckiego. Geneza i ewolucja systemu politycznego Rosji po załamaniu się komunizmu i rozpadzie Związku Sowieckiego; postsowiecki model władzy; „wirtualna demokracja”. Azja Centralna na przełomie XVIII i XIX wieku. Przemiany polityczne, gospodarcze i społeczno-kulturowe w Azji Centralnej po zajęciu regionu przez Imperium Rosyjskie. Islam; ruch dżadidów; polityczne partie muzułmańskie. Rewolucja 1917 i wojna domowa w Azji Centralnej. Przemiany gospodarcze i społeczno-kulturowe w sowieckich republikach azjatyckich. Omówienie problemów związanych z historią i polityką, kształtującą część pogranicza Bliskiego Wschodu (Zakaukazia) od początków XX wieku; problem ciągłości historycznej wobec przemian w obszarze pogranicza odmiennych cywilizacji, pod panowaniem mocarstwa europejskiego zapóźnionego w rozwoju nowoczesności.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Wiedza na temat kluczowych wydarzeń historycznych w regionie; umiejętność osadzenia współczesnych zjawisk politycznych w kontekście historycznym.

 

4. Zagadnienia narodowościowe regionu

Treści kształcenia:

Zróżnicowanie narodowościowe i etniczne poszczególnych państw obszaru studiów. Podziały religijne i wyznaniowe. Konflikty narodowościowe, etniczne i państwowe. Kwestie identyfikacji narodowej i etnicznej. Podziały jurysdykcyjne w kościołach. Stosunki państwo – instytucje i grupy religijne. Wyznania tradycyjne i nowe ruchy religijne.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Student powinien poznać specyfikę narodowościową i wyznaniową regionu, poznać podstawowe pojęcia i zasady dominujących religii, zrozumieć genezę i istotę konfliktów narodowościowych i etnicznych.

 

III. Przedmioty specjalizacji dodatkowej

 

1. Geografia polityczna regionu

Treści kształcenia:

Mapa polityczna regionu w przeszłości i obecnie. Terytorium państw i ich granice. Konflikty zbrojne. Geografia elektoralna. Ekonomiczne i polityczne organizacje międzynarodowe w regionie. Problemy globalizacji w regionie.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Rozumienie współcześnie zachodzących przemian politycznych w regionie, ich genezy i uwarunkowań; identyfikowanie regionów konfliktowych.

 

2. Antropologia dziejów regionu 1917-91

Treści kształcenia:

Ukraińcy i kwestia tożsamości narodowej. Greko-katolicyzm. Prawosławie. Ukraińska Republika Ludowa i Państwo Hetmańskie. Państwa bałtyckie 1923-1939. Problem białoruski 1918-1922. Białoruskie środowiska narodowe 1922-1939. Nacjonalizm ukraiński. Analiza sił politycznych Estonii, Łotwy, Litwy, Białorusi, Ukrainy i Mołdowy, geneza i charakter ugrupowań politycznych ze szczególnym podkreśleniem orientacji wywodzących się z partii komunistycznej. Konsekwencje I wojny światowej w regionie. Odbudowa państwowości, międzywojnie. II wojna światowa i nowy ład – utopia i terror. Państwa regionu w orbicie wpływów sowieckich.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Wiedza na temat kluczowych wydarzeń historycznych w regionie; umiejętność osadzenia współczesnych zjawisk politycznych w kontekście historyczny

 

3. Antropologia dziejów regionu po 1991

Treści kształcenia:

Upadek muru berlińskiego. Transformacja ustrojowa i jej konsekwencje kulturowo-społeczne. Ogólne problemy kulturowo-cywilizacyjne regionu. Analiza zmian politycznych, narodowościowych i gospodarczych w regionie po 1991 roku. Analiza sceny politycznej Albanii, Macedonii, Serbii, BiH, Chorwacji, Bułgarii i Rumunii. Ogólny zarys historii Rosji sowieckiej od przewrotu bolszewickiego do ostatecznego załamania się Związku Sowieckiego. Geneza i ewolucja systemu politycznego Rosji po załamaniu się komunizmu i rozpadzie Związku Sowieckiego; postsowiecki model władzy; „wirtualna demokracja”. Azja Centralna na przełomie XVIII i XIX wieku. Przemiany polityczne, gospodarcze i społeczno-kulturowe w Azji Centralnej po zajęciu regionu przez Imperium Rosyjskie. Islam; ruch dżadidów; polityczne partie muzułmańskie. Rewolucja 1917 i wojna domowa w Azji Centralnej. Przemiany gospodarcze i społeczno-kulturowe w sowieckich republikach azjatyckich. Omówienie problemów związanych z historią i polityką, kształtującą część pogranicza Bliskiego Wschodu (Zakaukazia) od początków XX wieku; problem ciągłości historycznej wobec przemian w obszarze pogranicza odmiennych cywilizacji, pod panowaniem mocarstwa europejskiego zapóźnionego w rozwoju nowoczesności.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Wiedza na temat kluczowych wydarzeń historycznych w regionie; umiejętność osadzenia współczesnych zjawisk politycznych w kontekście historycznym.

 

4. Zagadnienia narodowościowe regionu

Treści kształcenia:

Zróżnicowanie narodowościowe i etniczne poszczególnych państw obszaru studiów. Podziały religijne i wyznaniowe. Konflikty narodowościowe, etniczne i państwowe. Kwestie identyfikacji narodowej i etnicznej. Podziały jurysdykcyjne w kościołach. Stosunki państwo – instytucje i grupy religijne. Wyznania tradycyjne i nowe ruchy religijne.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Student powinien poznać specyfikę narodowościową i wyznaniową regionu, poznać podstawowe pojęcia i zasady dominujących religii, zrozumieć genezę i istotę konfliktów narodowościowych i etnicznych.

 

IV. Pozostałe przedmioty specjalizacji podstawowej

 

1. Metodologia kulturoznawczych badań wschodnich

Treści kształcenia:

Proces badawczy, problem badawczy, hipoteza badawcza, pytanie badawcze. Metody i techniki badań (indukcja, dedukcja, metoda analityczna, syntetyczna, filologiczna, historyczna, geograficzna, statystyczna). Rodzaje publikacji naukowych: typologia merytoryczna: synteza, monografia. Typologia wydawnicza: księga pamiątkowa, zbiór prac, praca zbiorowa, czasopisma naukowe. Warsztat badawczy: fiszki, katalogi, bazy, bibliografie. Typy bibliografii. Bibliografie polskie i podstawowe zagraniczne (wg krajów zainteresowania). Katalogi biblioteczne i bazy danych. Praktyczne umiejętności posługiwania się (zajęcia w BN). Archiwoznawstwo. Podstawowe pojęcia: zespół, zbiór, jednostka, inwentarz, katalog, sumariusz. Wykorzystanie Internetu do pracy naukowej. Naukowa literatura z zakresu badań wschodnich (Rosja, Azja, Kaukaz w zasobach polskich bibliotek i archiwów). Modele poznawcze w analizie (jak pisać notatki analityczne). Źródło. Metody pracy ze źródłem. Krytyka zewnętrzna i wewnętrzna. Edycja. Synteza. Metody badawcze. Ankieta, wywiad (rodzaje).

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Umiejętność sporządzania przypisów, zapisywania tekstów obcojęzycznych (transkrypcja, transliteracja), cytowania źródeł in extenso; sporządzania fiszek bibliograficznych i merytorycznych, posługiwania się Internetem w pracy naukowej.

 

2. Polska a (region specjalizacji)

Treści kształcenia:

Ukazanie polskiego zaangażowania politycznego, kulturalnego, etc. w sprawy regionu, zaś ilustracją i przykładami mają posłużyć życiorysy polityczne, naukowe, etc. wybitnych Polaków, działających także w nie-polskich środowiskach;historyczne powiązania Polski z państwami regionu, kontakty polityczne, religijne i kulturalne, analogie i różnice na przestrzeni wieków; przedstawienie roli historycznej Polski w regionie oraz jej politycznego i kulturalnego promieniowania na państwa regionu w poszczególnych okresach; porównanie pamięci historycznej, tradycji narodowościowych, stereotypów i mitów narodowych, jako pochodnych sojuszy i rywalizacji między państwami regionu;  podkreślenie „wspólnych” zagadnień narodowościowych; problemy migracji na tereny Rzeczypospolitej. 

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Znajomość relacji politycznych i kulturalnych między Polską a krajami regionu. Student powinien posiąść umiejętność porównywania różnych mechanizmów narodowościowych państw regionu.

 

3. Estetyka w kontekście XX-wiecznych prądów literackich i artystycznych regionu specjalizacji podstawowej

Treści kształcenia:

Przegląd kierunków współczesnej sztuki regionu. Dominujące nurty w kulturze i sztuce. Literatura współczesna. Społeczne konteksty powstawania i funkcjonowania dzieł. Literatura i sztuka obszaru zainteresowań na tle światowych tendencji.

Efekty kształcenia – umiejętności i kompetencje:

Student powinien nabyć umiejętności percypowania oraz interpretowania współczesnej literatury oraz różnych dziedzin sztuki regionu zainteresowań, a także rozumieć kontekst jej powstania i funkcjonowania.